Mechanizmy wywołujące zaburzenia nerwicowe to wzajemne oddziaływanie trzech grup czynników:
- predysponujących (biologiczne uwarunkowania, wadliwe metody wychowawcze, nieprawidłowe wzorce, zaburzone relacje),
- wyzwalających (choroby, porażki i straty, trudności w pełnieniu ról społecznych, zahamowanie rozwoju osobowego, działanie pod presją),
- podtrzymujących (korzyści z nerwicy, jatrogenizacja).
Bywa, że na skutek uczenia społecznego i procesów warunkowania ukształtowały się nieprawidłowe cechy osobowości i nieadekwatne postawy, np. bierność, zależność od uległość, sztywność, egocencentryzm, płytkość uczuciowa, lęk przed bliskością itd. Pojedyncze takie cechy nie stanowią patologii, ale predysponują, zwłaszcza gdy występują w określonych konfiguracjach, do wystąpienia konfliktów wewnętrznych powodujących nerwicę.
Osoby z zaburzeniami nerwicowymi cechuje:
- podwyższony poziom niepokoju,
- niski próg frustracji,
- zawyżone aspiracje,
- skupienie na sobie,
- poczucie mniejszej wartości,
- brak akceptacji siebie,
- poczucie krzywdy,
- niechęć do samoanalizy,
- lęk przed oceną,
- trudności w relacjach z innymi ludźmi.
